SLOTARTIKEL

De redactie

11-03-2011

“Gereformeerd-zijn is niet iets van het verleden, maar voluit actueel. In de gereformeerde belijdenis klopt het hart van het evangelie. Wie werkelijk christen wil zijn kan niet anders dan met blijdschap en verwondering deze belijdenis naspreken. Want deze belijdenis stemt in alle delen overeen met Gods Woord. Onze Heiland heeft Zijn Kerk de opdracht gegeven dat Woord te bewaren en door te geven aan het volgende geslacht. Dat is ook voor vandaag nog steeds de opdracht van de Kerk: het vertellen van de grote daden van God”.

Zo begon het openingsartikel van deze site op 17-11-2005. Vanuit deze overtuiging heeft de redactie van Eeninwaarheid de daaropvolgende jaren haar publicitaire arbeid verricht. Het bewaren van de waarheid, omdat daarin ten diepste ook de ware eenheid ligt.

De directe aanleiding voor het oprichten van de site waren de eerste openingen die binnen de GKv werden geboden voor een benadering van de Schrift die afbreuk deed aan de betrouwbaarheid daarvan. Onder meer de bundel Woord op schrift had onze directe aandacht. In deze bundel werd – weliswaar vragenderwijs - de mogelijkheid geopperd dat in het Bijbelse geschiedverhaal niet alles letterlijk hoeft te worden genomen. Verschillende elementen zouden wellicht metaforisch moeten worden verstaan. Deze opvatting werd verdedigd met een beroep op zogenaamde vertelconventies. Deze benadering leidde tot een andere visie op de inspiratie van de Heilige Schrift. De menselijke kant van de totstandkoming van de Schrift werd zo sterk benadrukt dat daardoor het goddelijke karakter in de verdrukking kwam. In het verlengde hiervan werd er ook steeds meer accent gelegd op buitenbijbelse gegevens. Die konden bij de uitleg van de Schrift van doorslaggevend belang zijn. Het gevolg hiervan was dat de gouden regel van de gereformeerde Schriftuitleg, namelijk dat de Schrift haar eigen uitlegster is, steeds verder op de achtergrond raakte.

Een hoofdbezwaar tegen de benadering zoals die in Woord op schrift werd gegeven, was dat daardoor de duidelijkheid van de Schrift werd geproblematiseerd. Wat in eerste instantie duidelijk leek, kon in tweede instantie wel eens onduidelijk zijn, omdat het metaforisch bedoeld zou kunnen zijn. Een ander belangrijk bezwaar had betrekking op de manier waarop Bijbelse geboden en voorschriften werden verwerkt in de ethische bezinning. In plaats van het uitgangspunt te nemen in de Wet van onze God, werd de term ‘de stijl van het koninkrijk’ steeds meer op de voorgrond geplaatst. Een doorwerking daarvan zagen wij in de nieuwe benadering van het onderwerp huwelijk en echtscheiding.

Zowel de visie op de Bijbelse geschiedschrijving als de plaats die toegekend werd aan de geboden in de ethische bezinning van de kerk, vervulden ons van diepe zorg. De zorg was er eens temeer omdat dit soort geluiden m.n. ook vernomen werden vanuit de kring van de theologische universiteit in Kampen. De nieuwe visies kwamen juist op vanuit de school van de kerken. Onze zorg werd nog vergroot door de weigering van het curatorium van de Theologische Universiteit van Kampen om dergelijke opvattingen een halt toe te roepen. Het merkwaardige feit deed zich voor dat dit soort geluiden juist als voluit gereformeerd werden verdedigd. Broeders die kritische vragen stelden of bezwaren indienden kregen nul op het rekest en werd verweten dat ze het niet goed hadden begrepen. Een inhoudelijke verantwoording ten opzichte van het eigen verleden – waarin altijd fel tegen dergelijke gedachten was gewaarschuwd – bleef ook uit. Ook verschillende generale synodes weigerden in waarschuwende zin zich tegen dergelijke gedachten uit te spreken.

De nieuwe hermeneutiek en de nieuwe ethiek vormden de belangrijkste punten die ons zorgen baarden. Maar niet de enige. Daarom schreven wij in het openingsartikel:

“Ook zaken als de toenemende invloed van het evangelicale denken, het afnemend kerkbesef, de groeiende openheid naar allerlei kerken die niet van harte trouw zijn aan de gereformeerde belijdenis, de neiging om aan het gevoel een belangrijke en soms zelfs doorslaggevende rol toe te kennen, een toenemende secularisatie in onze kerken, die zich uit in het steeds meer overnemen van elementen uit de amusementswereld, het teruglopend kerkbezoek, de openstelling van het avondmaal, het marginaliseren van de Tien Geboden in het leven van Gods kinderen en de veranderde kijk op de erediensten: het zijn allemaal ontwikkelingen die ons diep verontrusten”.

We leven nu meer dan vijf jaar later. Ondertussen zijn op deze site heel wat artikelen verschenen waarin breedvoerig is geschreven over allerlei verkeerde tendensen in de GKv. Ook zijn er door verontruste broeders en zusters tal van bezwaarschriften ingediend bij mindere en meerdere vergaderingen. Wat dat betreft was de generale synode van Zwolle-Zuid van grote betekenis. Door Eiw is deze zelfs ‘cruciaal’ genoemd. Om predikanten en kerkvolk daarvan te doordringen is er naast Eiw zelfs een apart initiatief ontplooid. De site www.synodezwollezuid.nl , waaraan ook diverse predikanten meewerkten, is ervoor opgericht. Ingedeeld aan de hand van een aantal kernpunten waarover de synode zich moest uitspreken, werden op overzichtelijke wijze de bezwaren tegen een aantal eerder genomen besluiten en/of voorstellen geformuleerd. Ook de uiteindelijke besluitvorming werd geëvalueerd en van conclusies voorzien. Nog steeds kunnen deze door ieder die het wil gelezen worden.

Wat heeft al dit waarschuwen en schrijven nu uitgewerkt? Is er een keer ten goede geweest, of moeten we concluderen dat de ontwikkelingen zich in genoemde richting hebben doorgezet? Zijn de zwakke plekken in de kerkelijke dijk nu versterkt, of is het overstromingsgevaar alleen maar groter geworden?

Daarbij moeten we voorop stellen dat het effect van ons werk niet in meetbare termen valt uit te drukken. Ons primaire doel was ook om mensen geestelijk wakker te schudden. Om ze ook te bemoedigen om – in een verwarrende tijd – het oog gericht te houden op de Here Jezus Christus. Hij is het tot wie we onze toevlucht mogen nemen, met al onze zonden en moeiten. We hebben de broeders en zusters ook willen bemoedigen door proberen te laten zien hoe betrouwbaar het Woord van God is. Dat Zijn Woord ons houvast geeft en dat we ons niet in de war hoeven te laten brengen door allerlei opkomende vragen. Uit vele mails die we de afgelopen jaren ontvingen mochten we opmaken dat we die functie – in alle gebrekkigheid – ook gehad hebben.

Los daarvan is ook de vraag gerechtvaardigd wat er in de breedte van de kerk met onze vragen, zorgen en kritiek is gedaan. In ons openingsartikel signaleerden wij een gebrek aan werkelijke discussie over de moeiten van degenen die bezwaard waren. Hun stem werd nauwelijks gehoord. In de bestaande bladen en in het Nederlands Dagblad drong hun geluid sporadisch door. Dat was een van de redenen om zelf een internetsite op te richten. Helaas is ook op de artikelen op EiW vaak met stilzwijgen gereageerd, een enkele uitzondering daargelaten. Het grote stilzwijgen is een van de belangrijkste wapens gebleken in de strijd tegen de verontrusting.

Ondertussen is het verval wel verder gegaan. Zonder naar volledigheid te streven noemen we de volgende zaken:

1. Er wordt ruimte geboden aan de gedachte dat het scheppingsgeloof in Israël mogelijk Kanaänitische wortels heeft en beïnvloed is door Egyptische voorstellingen. Ook het Godsgeloof zou (voor een deel) ontleend kunnen zijn aan de Kanaänitische god El en niet suis generis zijn (opvatting van Stefan Paas, docent aan de TU Kampen).

2. Het geloof in de evolutietheorie wint veld binnen de GKv. Hoewel men blijft vasthouden aan het scheppingsgeloof, nemen sommigen Genesis 1-3 niet langer letterlijk. Openlijk wordt in dat verband – juist ook vanuit de TU Kampen – in toenemende mate kritiek geuit op het besluit van de synode van Assen 1926 over de sprekende slang in het paradijs. Het scheppingsverhaal wordt - in naam van de vrijheid van exegese - voorzien van allerlei kritische kanttekeningen waardoor bijvoorbeeld de volgorde van de scheppingsdagen niet meer letterlijk wordt genomen. Steeds meer staat men open voor de zgn. kadertheorie. Bezwaarschriften hiertegen zijn ten onrechte onontvankelijk verklaard. Hieruit is duidelijk geworden dat de kerkelijke vergaderingen, inclusief de generale synode, dergelijke opvattingen niet hebben willen veroordelen.

3. Er worden inmiddels vragen gesteld over de geschiedenis van het volk Israël. Zo worden er twijfels uitgesproken over de vraag of er wel sprake is geweest van een Uittocht (Stefan Paas) of een Intocht zoals het boek Jozua die beschrijft. Het zonnewonder van Jozua 10 wordt weggeëxegetiseerd (Koert van Bekkum, kort geleden cum laude gepromoveerd aan de TU Kampen). We zouden hier te maken hebben met 'theologische reflecties', die niet helemaal losstaan van de werkelijke geschiedenis, maar die toch ook geen zuivere geschiedschrijving bieden. Of koning David werkelijk Goliath heeft verslagen wordt eveneens van een vraagteken voorzien (Koert van Bekkum). Dit laatste wordt een legitieme vraag genoemd.
4. Problematisering van de historiciteit van Bijbelse gebeurtenissen vindt plaats vanuit de aanname van zgn. 'vertelconventies'. De Bijbelschrijver zou hiervan veel meer gebruik hebben gemaakt dan wij ons bewust zijn. Het gevolg is dat wij soms ten onrechte geschiedenissen in de Bijbel letterlijk nemen die als zodanig niet door de Bijbelschrijver bedoeld zijn. In het Bijbelverhaal zouden allerlei zaken metaforisch moeten worden opgevat. In ieder geval moeten we voor die mogelijkheid openstaan. Zo wordt de historiciteit geproblematiseerd.
5. Bij de uitleg van de Heilige Schrift wordt een steeds grotere rol toegekend aan buitenbijbelse bronnen, bijv. archeologie, godsdienstwetenschap, paleontologie, psychologie etc.). Daardoor komt de stelregel dat de Schrift haar eigen uitlegster is, steeds meer onder druk te staan.
6. De kwestie van de vrouw in het ambt is inmiddels een open vraag geworden. Door een docent aan de TU Kampen is zelfs publiek uitgesproken dat wat hem betreft de vrouw in het ambt al lang had gemoeten, een uitspraak die hij nooit openlijk heeft ingetrokken (hoewel hij aanvaardt dat de praktijk binnen de GKv tot nu toe een andere is). Veel predikanten zijn al van mening dat er geen bezwaar is tegen vrouwelijke diakenen. Bij de bekende Bijbelgedeelten die altijd van doorslaggevende betekenis zijn geweest om de vrouw in het ambt niet toe te staan, worden vragen gesteld. Niet zozeer vanuit nieuwe exegetische inzichten, maar meer door die teksten vanuit een nieuwe hermeneutiek (nieuwe wijze van Schriftverstaan) te benaderen.
7. Dat jonge kinderen van gelovige ouders gedoopt moeten worden, wordt niet meer door iedereen verdedigd. Ook door ambtsdragers worden daar openlijk vragen bij gesteld. Ook wordt steeds minder de wacht bij het avondmaal betrokken. In sommige gemeenten binnen het GKv-verband kunnen mensen van buiten aangaan, zonder dat de kerkenraad inzicht heeft in hun leer en leven.
8. In plaatselijke gemeenten heeft de (van oudsher sobere) liturgie soms een complete gedaanteverwisseling ondergaan. Het vertonen van filmfragmenten, het beluisteren van popliedjes, het opvoeren van mime en toneelstukjes, het vindt in sommige gereformeerde erediensten met regelmaat plaats. In dat soort diensten verschuift de focus steeds meer van het verkondigde Woord naar allerlei zaken die betrokkenheid beogen te creëren van de kerkgangers. In veel discussies daarover is de moeite daarbij, dat de overtuiging dat de Here juist door de levendige verkondiging van Zijn Woord de harten zoekt, op de achtergrond raakt. Waar we hebben geleerd van ons voorgeslacht (en vanuit Schrift en belijdenis argumenterend) dat de Heilige Geest juist op de preekstoel zijn werkplaats heeft ingericht, vindt die overtuiging steeds minder weerklank. Op zich wordt vaak het belang van de prediking nog wel erkend, maar vaak handelt men daar dan niet naar.
9. Over de vraag of het aangaan van een homoseksuele relatie binnen de kerken kan worden toegestaan, wordt in toenemende mate verschillend gedacht. Waar voorheen de (Schriftuurlijke) lijn was dat voor de homofiele broeder en zuster een volledige en een gewaardeerde plaats was, maar dat homoseksueel gedrag niet aanvaard kon worden, wordt inmiddels steeds vaker openlijk ruimte bepleit voor tolerantie ten aanzien van een homoseksuele relatie. Er is inmiddels in ieder geval één gemeente waar deze tolerantie ook openlijk in de praktijk wordt gebracht, door een stel dat leeft in een homoseksuele relatie de toegang tot het avondmaal te geven (ondanks het feit dat de raad van die gemeente het betreffende gedrag tegelijk wel als zondig typeert).
10. Echtscheiding is een steeds groter kwaad geworden, dat steeds breder in de kerken om zich heen grijpt. De twee klassieke echtscheidingsgronden zijn door de synode terzijde gesteld. Die bestaan niet meer binnen de GKv. We moeten nu leven volgens de stijl van het Koninkrijk. Een term, die overigens nergens in de Bijbel voorkomt, en die steeds meer de plaats gaat innemen van de geboden die de Here gegeven heeft. In plaats van de genoemde echtscheidingsgronden zijn in de praktijk allerlei situaties gekomen, waarin voortzetting van het huwelijk niet langer zinvol is, of mogelijk wordt geacht. Het gevolg is dat het aantal echtscheidingen alleen maar verder toeneemt. Hoezeer hier het gereformeerde spoor verlaten wordt moge nog blijken uit het feit dat de de GKv hiermee ook afwijken van de Schriftuurlijke begrenzing die CGK en Gereformeerde Bond recentelijk nog aangaven m.b.t. het zevende gebod. 

11. Het kerkrecht is op fundamentele punten aangetast. NB art.31 van de kerkorde, de hoeksteen van het gereformeerde kerkrecht, is in belangrijke mate buiten werking gesteld. Een gemeentelid dat bijvoorbeeld op bezoek is in een andere gemeente, kan geen bezwaar via de kerkelijke weg maken tegen een preek die hij daar heeft gehoord. Hij kan zijn bezwaren wel kenbaar maken bij de desbetreffende kerkenraad, maar als deze zijn bezwaren afwijst, kan hij verder niets meer. Een beroep op de classis is niet mogelijk, want hij is geen 'belanghebbende'! Alsof niet iedereen belanghebbend is in de kerk, als daarin dwaalleer wordt verkondigd!
12. De rustdag staat steeds meer onder druk. De besluiten van de generale synoden werpen daar geen dam tegen op. Deze hebben geen veroordeling willen uitspreken over de opvatting dat het rusten op die dag een menselijke (kerkelijke) instelling is. Alle pogingen die vervolgens worden gedaan om het belang van de rust op de zondag te verdedigen, richten weinig uit.

13. Het interkerkelijke denken is onstuitbaar doorgedrongen in de GKv. Hoogleraren aan de TU Kampen spelen een vooraanstaande rol in de Nationale Synode van Dordrecht. Daar zit men gebroederlijk bijeen met vertegenwoordigers van kerken waarin dwalingen openlijk geleerd kunnen worden, tot zelfs de ontkenning van het bestaan van God. Het is een openlijke breuk met de lijn die door de GKv jarenlang is verdedigd.

14. Er is sprake van een crisis in de prediking. In veel preken is de Bijbelse oproep tot geloof en bekering ernstig verzwakt. In veel gevallen ligt er een eenzijdige nadruk op Bijbelse elementen als liefde, verdraagzaamheid, begrip en verlossing. Het gegeven dat we zondaars zijn die (steeds weer) van genade moeten leven, en dat we ons leven lang te strijden hebben tegen de wereld de duivel en ons eigen vlees, blijft vaak onderbelicht. De klem in de prediking ontbreekt vaak teveel. We belijden dat we slechts gered worden als we met al onze zonden vluchten naar de Here Jezus. Die noodzaak blijkt lang niet uit alle preken die we horen binnen de GKv. De volle raad van God komt in veel prediking dan ook niet meer aan bod. Het exegetisch werk wordt geregeld – gelukkig niet altijd! - verwaarloosd. In plaats daarvan wordt gekozen voor thema’s waarbij Schriftgedeelten worden gekozen, zonder dat deze zelf bepreekt worden en in het bredere kader van het onderwijs van heel de Schrift worden geplaatst. Catechismusprediking is impopulair geworden en nogal wat predikanten proberen hier onderuit te komen, of lezen de vraag en antwoorden nog wel, maar preken over een Schriftgedeelte waarin slechts een aspect van de gereformeerde leer aan de orde komt.

Al deze verontrustende zaken zijn de afgelopen jaren voorbij gekomen. Ze werden en worden vaak gesteund door leidinggevenden binnen de GKv en kunnen inmiddels rekenen op een hartelijk onthaal bij nogal wat predikanten en gemeenteleden. Ook het blad De Reformatie geeft leiding in deze richting. Al met al is het een trieste constatering. Er is vooralsnog geen sprake van terugkeer, maar van voortgaan op de weg van de afval. Meer dan vijf jaar van publicaties op EiW heeft daarin geen verandering kunnen brengen.

Wij begonnen de site omdat we wilden waarschuwen tegen de verkeerde koers die er in de GKv werd gevaren. Wij namen daartoe het initiatief omdat we vonden dat dit onvoldoende gebeurde in de bestaande bladen. Omdat ook predikanten het vaak lieten afweten. Daarom startten we deze site als gewone gemeenteleden. Als een site door en voor gewone gemeenteleden. Ons doel was helpen zaken helder te maken. Dat was een bescheiden doelstelling. Onze bedoeling was niet om als site keuzes voor onze lezers te maken. Wel wilden we relevant feitenmateriaal aandragen, om samen met een beoordeling daarvan, onze lezers in staat te stellen hun eigen conclusies te trekken.

Nu, vijf jaar verder, zien wij die taak als voltooid. Hoewel er binnen de redactie ook leden waren die een (voorlopig) vervolg van de site met een nieuwe spits wenselijk achtten, heeft de redactie uiteindelijk besloten als EIW nu af te sluiten. We hebben bovendien met vreugde geconstateerd dat anderen binnen de GKv zich in toenemende mate verontrust hebben getoond. Een bekend en vrij recent voorbeeld daarvan vormt de persarbeid van prof. J. Douma op zijn site www.jochemdouma.nl. In blijde verwondering hebben wij zijn scherpe – en genuanceerde – analyses gelezen. Hij zet eigen accenten en kiest eigen speerpunten. Zijn conclusie is echter klip en klaar: de GKv verkeren in verval. Een belangrijke constatering die hij ook doet is dat de leidinggevenden binnen de GKv niet of nauwelijks op zijn fundamentele kritiek reageren. Ons is het veelal hetzelfde vergaan. Het schokt ons echter toch dat diezelfde leidinggevenden een zelfde negatietactiek hanteren bij een toch wel bekende figuur als prof. J. Douma. De uitblijvende reacties op de persarbeid van dr. H.J.C.C.J. Wilschut vertonen een zelfde patroon, om nog maar te zwijgen van de negatie van een site als www.gereformeerdblijven.nl. Ook op de vragen die vanuit een blad als Nader Bekeken zijn gesteld (we wijzen bijvoorbeeld op bijdragen van ds. P.L. Storm) is veelal een gefundeerd inhoudelijk antwoord uitgebleven. En het zorgwekkende is dat de trein ondertussen gewoon doorrijdt.

Toch heeft het ons bemoedigd dat er door predikanten en voorgangers in toenemende mate alarm wordt geslagen over de door de GKv ingeslagen koers. De lezers van onze site verwijzen we graag naar de perspublicaties zoals hiervoor vermeld en spreken de hoop uit dat nog veel predikanten zich bij hen zullen aansluiten. Moge de Here hun werk zegenen tot heil van de Gereformeerde Kerken.

Verder hebben we in de afgelopen jaren ook meer dan ooit leren verlangen naar eenheid met allen die onverkort willen vasthouden aan de Schrift en de belijdenis van de kerk. Velen binnen en buiten de GKv delen naar onze overtuiging dit verlangen. Dat hebben we ook wel gemerkt. Voortgaande vervreemding ten aanzien van ontwikkelingen in eigen kring gaat daarbij dan gepaard met verrassende herkenning in andere kring. We wijzen bijvoorbeeld op de bemoedigende geluiden die mogen opklinken uit de kringen van de Haamstedeconferentie. En zo zijn er veel meer geluiden die ons verlangen naar een hernieuwde eenheid in de waarheid van Gods Woord aanwakkeren. Wat zou het mooi zijn als deze eenheid ook kerkelijk gestalte zou kunnen krijgen, waarbij ook de broeders en zusters die op verschillende momenten de GKv hebben verlaten elkaar weer kunnen hervinden. Tegelijk beseffen we maar al te zeer dat zo’n eenheid niet door mensen tot stand kan worden gebracht. Alleen de Here kan ons samenbrengen. Laten we hopen en bidden dat we in de weg van verootmoediging voor Zijn aangezicht wegen naar eenheid geopend mogen zien. Laat iedereen op zijn eigen plaats – en vanuit zijn eigen kerkelijke positie – daaraan mogen bijdragen.

Wij weten niet wat de Here nog zal bewerken binnen en buiten de GKv. Duidelijk is dat van ons allen persoonlijk wordt gevraagd dat we dicht bij de Here en bij Zijn Woord zullen blijven. Dan zal Hij ons leiden, ook al gaat de weg soms door een donker dal. Als we als zondaars onze toevlucht nemen tot de Here Jezus Christus, dan komt het goed.

Ten slotte. Hoewel Eeninwaarheid als actuele site nu gesloten wordt, heeft de redactie gemeend dat het nuttig is, vanwege het belang van de vele artikelen die in de loop der jaren zijn gepubliceerd, alle artikelen op www.eeninwaarheid.nl en www.synodezwollezuid.nl permanent aanwezig en doorzoekbaar te laten zijn. Als database zal de site dus open blijven. Op die manier kunnen de artikelen voor andere broeders en zusters behulpzaam blijven bij hun meningsvorming over verdere kerkelijke ontwikkelingen. De redactie spreekt haar hoop uit dat de Here op die manier ons werk ook in de toekomst tot zegen zal laten zijn.

Afgesloten 11-03-2011

De redactie

  Kort & krachtig
  Een nieuwe rubriek
  met een verzameling makkelijk te lezen artikelen

		Ethiek 66 items				Kerkrecht 20 items
		Liturgie en eredienst 44 items				Uit de kerken 48 items
		In de pers 92 items				Rond de Schrift 151 items
		Sacramenten 17 items				Schriftoverdenkingen 25 items
		TU Kampen 37 items				Kerkverband 118 items
		Uit het verleden 26 items				Agenda 1 item
		Synodeverslagen 57 items				Plaatselijke kerken 7 items